https://iranshahri.org ایرانشهری یک کوشش مستقل و غیرانتفاعی است در بازاندیشی اندیشهٔ سیاسی ایران، هویت ملی و زبان فارسی. مانیفست، درس‌گفتارها، اندیشه‌نامه و واژه‌نامهٔ بهین پارسی. fa-IR https://iranshahri.org/essays/bazkhani-adamiyat https://iranshahri.org/essays/bazkhani-adamiyat Fri, 24 Jul 2026 00:00:00 GMT اندیشه‌نامه کتاب فریدون آدمیت پس از نیم قرن هنوز مرجع است. اما فرض‌های آن دربارهٔ نسبت روشنفکر و جامعه، امروز جای بازنگری دارد. https://iranshahri.org/lectures/shahrvand-na-raiyat https://iranshahri.org/lectures/shahrvand-na-raiyat Thu, 16 Jul 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار گذار از رعیت به شهروند تنها یک تغییر واژه نیست؛ تغییر در جهتِ رابطه است. این درس‌گفتار نشان می‌دهد این گذار در ایران کجا آغاز شد و چرا کامل نشد. https://iranshahri.org/lectures/nahad-va-zaman https://iranshahri.org/lectures/nahad-va-zaman Thu, 18 Jun 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار نهاد چیزی است که با تکرار ساخته می‌شود، نه با تصویب. این درس‌گفتار به نقشِ زمان در نهادسازی می‌پردازد و به اینکه چرا میان‌بُر زدن معمولاً نتیجهٔ معکوس می‌دهد. https://iranshahri.org/essays/chera-in-vazhename https://iranshahri.org/essays/chera-in-vazhename Tue, 02 Jun 2026 00:00:00 GMT اندیشه‌نامه پاسخ به رایج‌ترین انتقادی که به کار واژه‌سازی می‌شود: که این کار مصنوعی است و زبان خودش راهش را پیدا می‌کند. https://iranshahri.org/lectures/hoviyat-bedun-e-yekdasti https://iranshahri.org/lectures/hoviyat-bedun-e-yekdasti Thu, 21 May 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار آیا می‌توان یک ملت بود بدون آنکه یکسان بود؟ این درس‌گفتار می‌کوشد نشان دهد که یکپارچگی سیاسی و یکدستی فرهنگی دو چیز متفاوت‌اند و خلط این دو، پرهزینه‌ترین خطای سدهٔ گذشته بوده است. https://iranshahri.org/essays/tarjomeh-marshall https://iranshahri.org/essays/tarjomeh-marshall Tue, 28 Apr 2026 00:00:00 GMT اندیشه‌نامه برگردان بخش نخست سخنرانی مشهور تی. اچ. مارشال در ۱۹۴۹، با یادداشتی دربارهٔ نسبت آن با بحث شهروندی در ایران. https://iranshahri.org/lectures/mashruteh-che-sakht https://iranshahri.org/lectures/mashruteh-che-sakht Thu, 09 Apr 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار مشروطه قانون اساسی ساخت، مجلس ساخت و مطبوعات ساخت. اما دیوان‌سالاریِ مستقل و قوهٔ قضاییهٔ مصون نساخت. این درس‌گفتار به تفاوت میان این دو دسته می‌پردازد. https://iranshahri.org/lectures/vamgiri-va-sakht https://iranshahri.org/lectures/vamgiri-va-sakht Thu, 19 Mar 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار هیچ زبان زنده‌ای بدون وام‌گیری نبوده است. این درس‌گفتار استدلال می‌کند که مسئلهٔ فارسیِ امروز نه واژهٔ بیگانه، که کم‌کاریِ دستگاهِ واژه‌سازی است. https://iranshahri.org/lectures/dad-bedun-e-nahad https://iranshahri.org/lectures/dad-bedun-e-nahad Fri, 06 Mar 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار اگر آرمان عدالت را همیشه داشته‌ایم، چرا نهاد عدالت را نساخته‌ایم؟ این درس‌گفتار به فاصلهٔ میان ارزش و سازوکار می‌پردازد و به اینکه چرا این فاصله، نه یک نقص فرهنگی، که یک مسئلهٔ نهادی است. https://iranshahri.org/essays/yaddasht-bar-farr https://iranshahri.org/essays/yaddasht-bar-farr Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 GMT اندیشه‌نامه چند نکتهٔ کوتاه در حاشیهٔ درس‌گفتار نخست، دربارهٔ اینکه چرا نباید فرّه را با «حق الهی پادشاهان» یکی گرفت. https://iranshahri.org/lectures/farr-va-mashruiyat https://iranshahri.org/lectures/farr-va-mashruiyat Sat, 14 Feb 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار در متن‌های ساسانی، شهریار بی‌فرّه شهریار نیست. اما فرّه چیزی نیست که بتوان به‌زور گرفت؛ نشانهٔ سزاواری است. این درس‌گفتار می‌پرسد که این ایده چه چیزی دربارهٔ مشروعیت به ما می‌آموزد و کجا به بن‌بست می‌رسد. https://iranshahri.org/lectures/vand-va-risheh https://iranshahri.org/lectures/vand-va-risheh Thu, 05 Feb 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار فارسی حدود شصت وندِ زایا دارد که بیشترشان امروز کم‌کار مانده‌اند. این درس‌گفتار نشان می‌دهد این وندها چگونه کار می‌کنند و چرا شناختِ الگو مهم‌تر از حفظِ واژه است. https://iranshahri.org/lectures/zaban-va-melat https://iranshahri.org/lectures/zaban-va-melat Thu, 22 Jan 2026 00:00:00 GMT درس‌گفتار فارسی نه به‌خاطر برتریِ ذاتی، که به‌خاطر نقشِ تاریخیِ خود زبانِ میانجیِ این سرزمین شد. این درس‌گفتار آن فرایند را دنبال می‌کند و می‌پرسد این نقش امروز چه تعهدی می‌آفریند.