چرا این واژه‌نامه را می‌سازیم

رایج‌ترین انتقادی که می‌شنویم این است: زبان موجودی زنده است، خودش راهش را پیدا می‌کند، دخالت در آن مصنوعی است.

این انتقاد نیمی درست است. زبان واقعاً از فرمان پیروی نمی‌کند و هیچ نهادی نمی‌تواند واژه‌ای را به گویشوران تحمیل کند.

اما نیمهٔ دیگرش نادرست است، و به دو دلیل.

نخست: هیچ زبانی بدون دخالت رشد نکرده

فرهنگستان‌ها، مترجمان، روزنامه‌نگاران و نویسندگان همیشه در زبان دخالت کرده‌اند. «دانشگاه» ساخته شده است؛ «هواپیما» ساخته شده است. هیچ‌کدام خودبه‌خود پیدا نشدند.

تفاوتِ ساخته‌های موفق و ناموفق در مصنوعی‌بودن نیست، در درست‌ساخت‌بودن است: آیا واژه با الگویی ساخته شده که گویشور آن را می‌شناسد یا نه.

دوم: انتخاب میان دخالت و عدم دخالت نیست

انتخاب میان دخالتِ آگاهانه و دخالتِ ناآگاهانه است. وقتی مترجمی برای یک اصطلاح تازه معادلی می‌گذارد، دخالت کرده است — چه به آن فکر کرده باشد و چه نکرده باشد.

کاری که ما می‌کنیم این است که این انتخاب را از حالتِ اتفاقی بیرون بیاوریم و مستند کنیم.

و اما یک تعهد

ما ادعا نمی‌کنیم که همهٔ این واژه‌ها پذیرفته می‌شوند. احتمالاً بیشترشان نمی‌شوند و این طبیعی است.

اما اگر از هر صد واژه، پنج‌تا بماند، و اگر خوانندگان الگویی را که با آن ساخته شده‌اند بشناسند و خودشان بسازند، کارِ ما انجام شده است.